BÀN NGANG TÁN DỌC: Chính trị nước Mỹ

Chính trị nước Mỹ

Nhân sắp có tổng tuyển cử tại Hoa Kỳ, chúng ta thử tìm hiểu vài nét đại cương về nền chính trị tại nước này. Đặc biệt là về lịch sử hình thành các đảng chịnh trị ở Hoa Kỳ.

KỊCH BẢN

HS – Chào anh BC và chị MN, cả tuần nay thời tiết miền nam California nóng khủng khiếp, đã vậy lại bị con virus Vũ Hán rình rập tấn công, nên đi đâu cũng phải mang khẩu trang, thấy nó ngột ngạt khó chịu quá chừng, còn chỗ anh chị thế nào?

MN- Cali nắng ấm tình nồng mà anh HS, tháng 8 và tháng 9 là hai tháng nóng nhất trong năm. Cái nóng thời tiết đã vậy, nhưng làm sao so được với cái nóng thời sự đang bốc lửa hừng hực kia kìa anh HS không thấy sao!

HS- Á cha, HS tưởng chỉ có anh BC mới theo dõi thời sự thôi chứ, ngờ đâu MN cũng nhập cuộc thời sự từ lúc nào mà biết thời sự đang bốc lửa vậy a?

MN- Này anh HS, anh lại muốn khiêu khích phụ nữ rồi phải không, anh nhớ rằng anh đang sống ở Mỹ đấy, văn hóa xứ này tôn trọng phụ nữ thế nào anh biết rồi, anh coi chừng nay mai chúng ta sẽ có nữ phó TT rồi nữ TT nữa đó. Liệu hồn anh đó.

HS- HS biết rồi, đàn ông xứ này luôn xếp hạng sau cả chó mèo hoa cỏ nữa mà, nhưng đàn ông chúng tôi lại có thể mua và làm chủ được tất cả những thứ ấy mới lạ chứ.

MN- Còn khuya, anh dám nói vậy trước mặt bà xã anh không đấy?

BC- Anh HS và chị MN đang bàn chuyện gì mà có vẻ căng thẳng vậy, trời mấy ngày nay nóng qua, Cali mình đang bị cả trăm đám cháy do sét đáng, khiếp thật, bà con nhiều chỗ phải di tản đấy, năm nào cũng có hỏa hoạn, thật là nguy hiểm quá.

MN- Hôm nay MN muốn bàn chuyện thời sự nước Mỹ với hai anh, nhưng anh HS thì ưa khiêu khích MN thôi à. Chắc hai anh cũng biết hiện nay nước Mỹ đang bước vào mùa tranh cử, tại sao chúng ta không tìm hiểu về để tài này chứ? Hai anh nghĩ sao?

BC- Ý kiến ấy hay, nhưng đề tài ấy rộng lắm, e phải nói cả ngày cũng không hết đâu. Chẳng biết chừng lại dẫn đến xung khắc nhau về lập trường thì mất vui đấy. Vậy chúng ta bắt đầu từ điểm nào bây giờ?

HS- Vì thời gian không có nhiều, nên HS đề nghị chúng ta chỉ giới hạn trong khuôn khổ tìm hiểu về lịch sử các chính đảng lớn ở Mỹ này và cách thức người dân Hoa Kỳ bầu bán ra sao thôi, chứ không thảo luận về chính sách lập trường của mỗi đảng. Phần ấy phải dành ra một buổi khác, anh chị có đồng ý không?

MN- MN rất đồng ý. Như hai anh thấy đấy, cứ 4 năm nước Mỹ lại có một cuộc tổng tuyển cử để bầu lại TT và PTT, rồi bầu 1/3 nghị sĩ, bầu toàn bộ 435 dân biểu liên bang, bầu một số thống đốc,  và rất nhiều các chức vụ ở mỗi địa phương nữa, nên mùa bầu cử nào cũng rất hào hứng nhôn nhịp, nhưng năm nay vì dịch Vũ Hán, nên người dân không còn được tham dự các cuộc tập họp đông đảo hào hứng nữa, vì vậy không khí tranh cử cũng hơi tẻ nhạt phải không hai anh.

BC- MN nói đúng, nếu không có TV và internet, lại chẳng được gặp nhau để nghe các ửng cử viên tranh luận thì biết làm sao mà bầu bán bây giờ. Theo ý kiến của anh HS, chúng ta nên tìm hiểu về các đảng chính trị tại nước Mỹ đi, vì từ lâu rồi, trong các cuộc bầu cử cũng như các chính sách đường sinh hoạt chính trị tại Mỹ thì đều do hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa quyết định. Vậy ai biết về hai đảng này xin nói trước đi.

HS- Thưa hai anh chị, thật ra ở giai đoạn lập quốc, Hoa Kỳ chưa có các đảng phái chính trị, vì vậy nếu nhìn vào lịch sử của 45 đời TT Mỹ, trong ấy 19 vị thuộc đảng Cộng Hòa, 15 thuộc đảng Dân Chủ. Còn 10 vị hoặc không thuộc đảng nào, hoặc ở một đảng khác. Chắc anh chị thắc mắc về con số HS nói không trùng khớp phải không. Đúng vậy. Tuy là con số 45 nhưng thật sự chỉ có 44 nhân vật bằng xương bằng thịt mà thôi. Vì TT Grover Cleveland phục vụ 2 nhiệm kỳ không liên tiếp theo thứ tự TT thứ 22 (March 4, 1885 –Mar 4, 1889) và TT thứ  24 (March 4, 1993- March 4, 1887). Còn George Washington, tổng thống đầu tiên, được bầu năm 1789 trong cuộc bỏ phiếu đồng nhất của đại cử tri đoànWilliam Henry Harrison là tổng thống tại vị ngắn nhất chỉ có 32 ngày vào năm 1841Franklin D. Roosevelt làm tổng thống dài nhất với hơn 12 năm, nhưng đã qua đời ngay vào nhiệm kỳ thứ tư  năm 1945; ông là tổng thống duy nhất đã phục vụ hơn hai nhiệm kỳ. Rồi hiến pháp sửa đổi để hạn chế số nhiệm kỳ, kể từ TT  Harry Truman đến nay.

MN- Đúng như anh HS nói, đảng chính trị tại HK cũng diễn ra qua 5  giai đoạn khác nhau. Giai đoạn 1 từ năm 1790-1824, lúc ấy có hai đảng là Đảng Liên Bang  (Federalist) và đảng  Cộng Hòa Dân Chủ. Rồi đảng Liên Bang suy yếu, còn đảng Cộng Hòa Dân Chủ chia thành hai là Dân Chủ và Whig. Đảng Dân Chủ thính thức ra đời ngày 8/1/1828. Đến nay là 192 năm. Hiện nay số đảng viên có trên 44 triệu. Hiện thời đảng Dân Chủ có 45 Nghị Sĩ ở Thượng Viên, 233 dân biểu ở Hạ Viện và 23 thống đốc.

BC- Tiếp đến giai đoạn 2 từ năm 1828-1854 đảng Dân Chủ lớn mạnh, đối lại là đảng Whig và một số đảng mới ra đời như đảng Cộng hòa Quốc Gia,  Đảng Chống Masonic,  Đảng Tự Do và Đảng Đất Tự Do. Đảng Cộng Hòa, còn quen gọi là GOP (Grand Old Party) chính thức ra đời ngày 20/3/1854, cách nay 166 năm. Hiện nay con số đảng viên là trên 33 triệu. Ngoài TT Donal Trump ra, đảng CH hiện có 53 nghị sĩ ở Thượng Viện, 197 dân biểu ở Hạ Viện và 27 thống đốc. Bước sang giai đoạn thứ ba (1854-1896) tuy ngắn ngủi nhưng quan trọng với tầm ảnh hưởng của đảng Cộng Hòa và thời kỳ phát triển mạnh trong nhiều lãnh vực như đại học, ngân hàng, đường sắt, gia cư, thuế vụ….

HS – Còn từ 1896-1932, giai đoạn này Hoa Kỳ và thế giới xảy ra những biến động lớn như đại suy thoái năm 1893, thế chiến Thứ Nhất (1914-1918), quyền bầu cử của phụ nữ năm 1920. Vụ đại khủng hoảng kinh tế 1929, tuy nhiên đảng CH tiếp tục chiếm ưu thế trong giai đoạn này. Nhưng từ năm 1933 đến nay, quyền lực chính trị giữa Cộng Hòa và Dân Chủ không cách biệt nhau bao nhiều, mặc dù bên cạnh 2 đảng lớn, vẫn có một số đảng nhỏ hoạt động song hành, như  đảng Độc Lập, đảng Xanh, kể cả đảng CS. Thể hiện qua các cuộc tổng tuyển cử, ít khi một đảng nào kiểm soát được cả lập pháp và hành pháp lâu dài, từ đó hệ thống lưỡng đảng tại Mỹ được xem là hình mẫu chính trị ổn định nhất trên thế giới hiện nay.

MN- Đó là nét đặc trưng của nước Mỹ và là một ưu điểm không thể phủ nhận dược, mặc dầu chiều dài lịc sử HK mới hơn 200 năm, nhưng nhờ vào ý thức của người dân, nên HK phát triển về mọi mặt.

BC – Chúng ta còn nhiều điều chưa bàn tới được, nhưng hết giờ rồi, xin hẹn gặp lại quí thính giả và các anh chị  lần tới vậy.

 

You May Also Like