BÌNH LUẬN: Việt Nam: Nghị trường đang bộc lộ năng lực quan chức

Đảng csVN là một tập thể quyền lực vô giới hạn và kết quả là guồng máy chính quyền cũng thiếu năng lực và lũng đoạn vô giới hạn. Chỉ có một nền dân chủ hiến định, pháp trị và đa nguyên mới khai triển một sinh lộ cho dân tộc. 

Mời quý thính giả đài ĐLSN nghe phần Bình Luận của Phạm Quý Thọ với tựa đề: “Việt Nam: Nghị trường đang bộc lộ năng lực quan chức” sẽ được Song Thập trình bày để kết thúc chương trình phát thanh tối hôm nay.

Việt Nam: Nghị trường đang bộc lộ năng lực quan chức

Nghẽn nhân lực khu vực công là nghiêm trọng. Phẩm chất và năng lực quan chức thường được che đậy bởi các quy định của tổ chức và sự thích nghi của cá nhân họ.

Chính họ tạo ra cơ chế, và rồi trở thành ‘nạn nhân’ của nó. Trong chiến dịch chống tham nhũng họ biết ‘giấu mình chờ thời’. Tình trạng ‘trên nóng dưới lạnh’ phản ánh ‘sự ứng phó’ của quan chức với cơ chế.

Nguyên nhân chủ yếu là thể chế không kịp thay đổi để thích ứng với quá trình chuyển đổi sang thị trường. Tuy nhiên, có những tình huống, như trên nghị trường, quan chức đã bộc lộ phẩm chất và năng lực quan chức bởi họ đã không thể che giấu được con người thật.

Để nâng cao phẩm chất của quan chức, cải cách tổ chức, bộ máy hành chính trở nên cấp bách, song trước hết phải thay đổi tư duy.

Các quan chức ‘xin lỗi’ ngày càng nhiều hơn trên nghị trường. Trong một kỳ họp Quốc hội thường chọn 4 vị bộ trưởng đăng đàn trong các phiên chất vấn và trả lời chất vấn, và trong quá trình đó có thêm một vài vị bộ trưởng liên quan hoặc các phó thủ tướng phụ trách lĩnh vực ‘làm rõ’ thêm các vấn đề… Trong phiên chất vấn ngày 7/11/2019 tại Kỳ họp 8 Quốc hội khoá XIV có vị đại biểu QH ‘đếm’ số lần ‘xin lỗi’ của vị Bộ trưởng Nội vụ là 5 lần…

Trên nghị trường các quan chức nhận trách nhiệm về hành vi của mình thường dễ được các đại biểu QH cảm thông và tha thứ. Cả quan chức chính phủ và đại biểu QH đều thuộc hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản. Trong hệ thống chính trị dựa trên nền tảng chủ nghĩa tập thể, coi chế độ như một tổng thể và luôn quan trọng hơn những cá nhân cán bộ đảng viên cấu thành nó. Các quan chức và đại biểu QH cần phải tuân theo các nguyên tắc tổ chức của Đảng và cách tiếp cận tập thể, thứ bậc trong hành vi ứng xử. Họ thấu hiểu điều đó và cố né những phát biểu mang tính cá nhân, nếu không sẽ bị coi là vị kỷ hay chủ nghĩa cá nhân và sẽ khó tránh bị kỷ luật bởi quyền lực nhân danh ‘lợi ích chung’ hay lợi ích tập thể’. Bởi vậy, họ che giấu được con người thật.

Không hoặc không thể công khai nhận xét về năng lực của quan chức chính phủ trên nghị trường Quốc hội, gần đây xuất hiện ý kiến về ‘văn hoá từ chức’.

Từ chức là việc rời bỏ chức vụ của cá nhân quan chức trước khi hết nhiệm kỳ. Đó là quyết định tự động hay do áp lực nào đó từ bên ngoài do mức độ không hoàn thành chức trách gây hậu quả, sự cố mà quan chức đó trực tiếp hoặc gián tiếp có liên quan.

Văn hóa từ chức là một văn hoá chính trị phổ biến ở các nước châu Âu, ảnh hưởng tới các nước đang phát triển với quan niệm đó là hành vi “đúng đắn cùng lương tri”. Văn hoá từ chức có thể được tiếp nhận ở các chế độ dựa trên chủ nghĩa cá nhân, trong đó trách nhiệm về hành vi của quan chức được nhìn nhận, nhưng không được thừa nhận bởi chế độ chính trị với nền tảng chủ nghĩa tập thể. Trong thời kỳ chế độ tập trung, bao cấp với hình thức phân biệt đối xử giữa tập thể, như nhà nước hay biên chế và cá nhân, như cá thể hay ‘làm ngoài’, thậm chí chia dân chúng thành ‘chúng ta’ và ‘chúng nó’.

Hiện nay, họ luôn dựa vào, họ nằm trong một tổ chức họ chỉ tuân thủ quyết định của tổ chức mà thôi”. Phát ngôn này từ hơn 5 năm trước, năm 2014, nhưng đến nay vẫn đúng.

Bản chất chế độ chính trị hiện hành tạo ra sự miễn nhiễm ‘văn hoá từ chức’ đối với quan chức, bởi vì công tác cán bộ là công việc nội bộ của Đảng CS mang tính nguyên tắc mà mọi đảng viên, lãnh đạo phải tuân thủ. Ngoài ra, cơ chế hiện hành tạo ra một bộ máy quan chức đặc quyền đặc lợi. Từ đó một hành lang răn đe cho hành vi ‘bất tuân’ được thiết lập. Nếu vị quan chức nào đó ‘có gan’ từ chức thì sự nghiệp chính trị của ông ta coi như kết thúc. Ngoài ra, ông ta không những mất đi đặc lợi cho bản thân và gia đình, mà còn có thể chịu rủi ro về đạo đức.

Bất kỳ chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa xã hội đều là phương tiện đạt mục đích thịnh vượng của đất nước và người dân. Xã hội tư bản chủ nghĩa với kinh tế thị trường có nền tảng là chủ nghĩa cá nhân, vốn coi động cơ cá nhân là cơ sở của mọi hoạt động xã hội. Phương thức này đang thắng thế.

Trái lại, xã hội chủ nghĩa được thiết lập bằng cách mạng bạo lực, nền kinh tế tập trung dựa trên chủ nghĩa tập thể đã sụp đổ ở Đông Âu. Việt Nam chọn cách duy trì chế độ đảng toàn trị tiến hành chuyển đổi nền kinh tế sang thị trường ‘định hướng xã hội chủ nghĩa’.

Đảng CS xác định nghẽn nhân lực làm đất nước tụt hậu. Nghẽn nhân lực khu vực công, đặc biệt trong hệ thống chính trị, là trở ngại chính cho cải cách chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Tình trạng ‘trên nóng dưới lạnh’ khiến Đảng phải hành động để ‘giải toả’ điểm nghẽn này, mà trước hết là thay đổi tư duy cải cách.

Bị níu kéo bởi ý thức hệ CNXH giáo điều, quan niệm rằng tinh giản bộ máy và nhân sự như ‘tự lấy đá ghè chân mình’ khiến cho nhân lực khu vực công vẫn có xu hướng phình to, hiệu quả công việc thấp và các biểu hiện tiêu cực của quan chức đặc quyền đặc lợi.

Không ai phủ nhận việc nhà nước phải bảo vệ người dân từ ngoại xâm, từ tội phạm ở trong nước, vì vậy cần phải có cảnh sát, tòa án và những dịch vụ công thiết yếu như phòng cháy nổ, cứu nạn… Tuy nhiên, thực tế từ các nước tiên tiến chỉ ra rằng khi bộ máy đảng, nhà nước phình to thì không chỉ phẩm chất và năng lực quan chức giảm đi, mà quyền tự do sẽ nhỏ hơn, cá nhân sẽ nhỏ hơn, lòng tốt và nhân cách con người cũng sẽ nhỏ đi.

Cần tạo ra cơ chế sao cho nhà nước phải luôn là ‘chỗ dựa cuối cùng’ chứ không phải là ‘chỗ dựa đầu tiên’ mà nhân dân tìm đến khi ‘có vấn đề’ như hiện nay.

Ngoài ra, khi nhà nước bành trướng, thì nạn tham nhũng, trục lợi và lợi ích nhóm sẽ tăng lên, bởi vì quyền lực chính trị có sức thu hút vô cùng mạnh, và nhiều người khi có quyền lực vô hạn và tiền bạc vô hạn sẽ lạm dụng những quyền lực, đúng ra, thuộc về nhân dân./.

 

You May Also Like