THI CA YÊU NƯỚC: Nhà Thơ Nguyễn Chí Thiện (tiếp theo 4)

Trong 4 kỳ trước, chúng tôi đã giới thiệu một số bài thơ của Ngục Sĩ Nguyễn Chí Thiện một cách tồng quát, lần này chúng tôi lại mời quí thính giả nghe tiếp vài ba bài thơ ngắn, mà ông đã xác định mục đích sáng tác thơ để làm gì?

Nguyễn Chí Thiện (TT)

Nét đặc trưng trong thơ Nguyễn Chí Thiện

Nhận thức đứng đắn, tôn trọng sự thật và thái độ bất khuất đã đẩy Nguyễn Chí Thiện vào nhà tù. Trong khung cảnh khắc nghiệt của nhà giam, không hề có bất cứ phương tiện tối thiểu nào để người tù ghi lại những ý nghĩ, những cảm xúc, những sự kiện diễn ra chung quanh và cho chính bản thân mình. Vậy làm sao Nguyễn Chí Thiện đã có thể sáng tác ra hơn 700 bài thơ dài vắn khác nhau, đủ các thể loại? câu hỏi ấy Nguyễn Chí Thiện đã giãi bày qua mấy câu trong bài “Anh có biết, được viết trong năm 1966:

Anh có biết giữa lao tù cay đắng

Rét không quần, không áo, đập hàm răng

Đói xương sườn xương sống chồi căng

Ốm không thuốc thân tàn xem khó thắng

Tôi vẫn có những đêm dài thức trắng

Tạo vần thơ cậm lặng, anh ơi.

Đấy là cách Nguyễn Chí Thiện làm thơ trong câm nín, bởi không chỉ có những tù nhân trong ngục thất phải câm nín, mà người dân trong cả xã hội Miền Bắc lúc ấy cũng bị đảng, nhà nước CSVN bịt miệng. Cảnh bịt miệng từ thời ấy vẫn còn kéo dài đến tận hôm nay trên toàn quốc. Bức ảnh tên công an bịt miệng linh mục Nguyễn Văn Lý tại tòa án ngày 30 tháng 3 năm 2007 đã mô tả cho cả thế giới một cách trung thực về tự do ngôn luận tại VN hôm nay.

Như chúng tôi đã giới thiệu trước đây, thơ Nguyễn Chí Thiện là một vũ khí đấu tranh dành quyền sống cho chính mình và cho đồng bào trong cái xã hội cực kỳ man rợ CS, khi con người không còn phương tiện nào khác. Vậy để nhận thức rõ xã hội Miền Bắc vào năm 1961 thế nào, ta hãy nghe Nguyễn Chí Thiện trả lời các câu hỏi ông đặt ra trong bài thơ tự vấn đáp “ Bà Kia” sáng tác năm 1961 sau đây:

Bà kia tuổi sáu mươi rồi

Mà sao không được phép ngồi bán khoai?

Cụ kia tuổi bảy muoi hai

Mà sao hội họp mệt nhoài không tha?

Tự do tôi quí thiết tha

Mà sao tù ngục hết ra lại vào?

Anh kia đi lính thuở nào?

Tội chi cảnh sát cũng vào bắt đi?

Em kia học chửa biết chi

Mà sao sớm vội bỏ đi công trường?

Bạn tôi học vấn khác thường

Mà sao vất vưởng cuốc đường ốm ho?

Cậu kia con cụ đồ nho

Mà sao móc túi, mặt tro trát vào?

Cô kia như giải lụa đào

Mà sao bát phở vài hào cũng trao,

Nguyên nhân chẳng phải sâu đào

Thấy ngay thủ phạm: Vàng Sao Lá Cờ

Đấy là xã hội VN vào những năm 1960, những gì Nguyễn Chí Thiện mô tả 60 năm về trước, nay vẫn còn nguyên vẹn, có khác chăng là những đổi thay về hình thức bên ngoài, xem ra có vẻ văn minh hơn, nhưng bản chất một xã hội đảo lộn thì vẫn như cũ.

Trong văn hóa Việt Nam, thân phận người con gái gìn vàng giữ ngọc thế nào, nhưng vì quá ngheo, quá đói khổ để rồi phải chấp nhận trao thân, đổi lấy một bát phở giá chỉ vài hào cho bớt cơn đói đang hành hạ mình.

Bạn tôi học vấn khác thường

Mà sao vất vưởng cuốc đường ốm ho?

Cậu kia con cụ đồ nho

Mà sao móc túi, mặt tro trát vào?

Cô kia như giải lụa đào

Mà sao bát phở vài hào cũng trao,

Nguyên nhân chẳng phải sâu đào

Thấy ngay thủ phạm: Vàng Sao Lá Cờ

Thân phận người dân hôm nay vẫn nghèo đói thiếu thốn, vẫn bị bóc lột trăm bề. Sự kiên từng đoàn người đang bỏ quê hương xứ sở ra đi lánh xa xã hội CS, nhằm tìm một cuộc sống mới, để rồi hôm chúng ta phải chứng kiến những thảm cảnh vô cùng thê lương, như 39 nạn nhân vừa chết trong chiếc xe tải ở Anh Quốc mấy ngày qua. Nguyên do vì đâu đất nước ra nông nỗi này. Câu trả lời thật dơn giản: bởi chế độ CS mà ra.

Trở lại với thơ Của Nguyễn Chí Thiện, ông đã xác định “thơ của tôi không phải là thơ”, mà là những gì đang diễn ra ngay tại đây, lúc này, ai cũng thấy cũng biết, không cần phải đi tìm kiếm đâu xa: Thơ của tôi

Thơ của tôi không phải là thơ

Mà là tiếng cuộc đời nức nở

Tiếng cửa nhà giam ngòm đen khép mở

Tiếng khò khè hai lá phổ hang sơ

Tiếng đất vui đổ xuống lấp niềm mơ

Tiếng khai quật cuốc đào lên nỗi nhớ

Tiếng răng lạnh đập vào nhau khổ sở

Tiếng dạ dầy đói lả bóp bâng quơ

 

Tiếng tim buồn thoi thóp đập bơ vơ

Tiếng bất lực trước muôn vàn sụp lở

Toàn tiếng của cuộc đời sống dở

Và chết thời cũng dở, phải đâu thơ!

Cảnh tù ngục mà Nguyễn Chí Thiện đã nếm trải như bài thơ ông viết năm 1970 trên đây, thì nay những người tranh đấu cho tự do dân chủ và nhân quyền cũng đang phải trải nghiệm. Nên nét đặc trưng thơ Nguyễn Chí Thiện là diễn tả được cái nhìn xuyên suốt của ông về bản chất phi nhân của chế độ độc tài man rợ CSVN, vì vậy thơ của Nguyễn Chí Thiện đã đi vào lòng người dân thấp kém  trong xã hội Việt Nam hôm nay:

Thơ của tôi không có gì là đẹp

Như cướp vồ, kìm kẹp, máu ho lao

Thơ của tôi không có gì cao

Như chết chóc, mồ hôi, bang súng

Thơ của tôi là những gì kinh khủng

Như Đảng Đoàn, như Lãnh Tụ, như Trung Uơng

Thơ của tôi kém phần tưởng tượng

Thơ của tôi chỉ để đám dân thường

Nhìn thấu suốt tim đen phường Quỷ Đỏ.

 Khôi Anh

MN, HS, BC và KA xin hẹn quí thinh giả trong TCYN lần tới.

 

You May Also Like